خلاصه خبر کرسی:
کرسی ترویجی با موضوع «الگوی تاب‌آوری تمدنی مبتنی بر بازمهندسی آگاهی جمعی پیرامون محور ولایت معنوی در اندیشه‌های قرآنی امام شهید حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای» با ارائه دکتر خدیجه احمدی (استادیار دانشگاه تربیت مدرس) و با حضور دکتر اخوان و دکتر شفیعی دارابی به عنوان ناقدان علمی و حجت‌الاسلام سازندگی به عنوان دبیر نشست برگزار شد.
در این نشست، ارائه‌کننده با تبیین تفاوت‌های بنیادی تاب‌آوری غربی (مبتنی بر بازگشت منفعلانه به حالت اولیه) و تاب‌آوری ولایی-قرآنی (مبتنی بر رشد، تکامل، آفند و جهش تمدنی)، تأکید کرد که ولایت، سازوکار پیوند و آگاهی جمعی است که جوامع را در مواجهه با شدیدترین تکانه‌ها و بحران‌های وجودی (از جمله شهادت رهبران و جنگ‌های ترکیبی) پدیده‌ای بن‌بست‌شکن و پیروزی‌بخش می‌سازد.
ناقدان جلسه نیز ضمن تمجید از نگاه به‌روز، آفندی و بومی این پژوهش و استخدام واژگان نوین تمدنی در قالب اندیشه رهبری، راهکارهایی را جهت ارتقای این پژوهش به سطح «کرسی نظریه‌پردازی» (از جمله تبیین دقیق‌تر اصطلاحات تخصصی و تقویت پیشینه تحقیق) ارائه کردند.
گزارش مشروح کرسی:
نشست علمی و کرسی ترویجی نقد و بررسی مقاله با عنوان «الگوی تاب‌آوری تمدنی مبتنی بر بازمهندسی آگاهی جمعی پیرامون محور ولایت معنوی در اندیشه‌های قرآنی امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» با حضور استادان و پژوهشگران حوزه و دانشگاه به دو صورت حضوری و مجازی برگزار گردید.
در آغاز نشست، حجت‌الاسلام سازندگی (دبیر علمی نشست) به تبیین اهمیت مسئله پایداری و تاب‌آوری جوامع در مواجهه با تکانه‌های تمدنی، بحران‌های وجودی و جنگ‌های ترکیبی-شناختی پرداخت و اشاره کرد که الگوی ارائه شده در این پژوهش مبتنی بر منابع قرآنی و کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» بوده و ولایت را نه فقط یک ساختار اداری، بلکه موقعیتی معرفت‌شناختی و الگویی آفندی برای متصل کردن توده‌ها به شبکه حزب الله می‌داند.
ارائه اصلی: تفاوت تاب‌آوری مادی و تاب‌آوری ولایی
در ادامه، دکتر خدیجه احمدی (عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و ارائه‌کننده مقاله) به تشریح مفاهیم پایه مقاله پرداخت:
تعریف تاب‌آوری در علوم مادی و غربی: وی اشاره کرد که در علوم فیزیک، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی غربی (مانند نظریه‌های کاریزمامحور ماکس وبر)، تاب‌آوری به معنای تحمل منفعلانه ضربه، سکوت و بازگشت به نقطه تعادل اولیه تعریف می‌شود.
تاب‌آوری در تعالیم دینی و قرآنی: ارائه‌کننده تأکید کرد در معارف اسلامی، تاب‌آوری معادل واژگانی چون صبر، استقامت، اراده و اقتدار است که نه تنها فرد را به حالت اولیه برمی‌گرداند، بلکه سبب بازتولید انرژی، رشد، تعالی و تکامل پیروزمندانه می‌شود.
نقش ولایت و آگاهی جمعی: دکتر احمدی با استناد به اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بیان داشت که ولایت یک پیوستگی و انسجام عمیق ایمانی است که فردگرایی را به آگاهی و تعالی جمعی تبدیل می‌کند. بر همین اساس، در نظام ولایی بن‌بست وجود ندارد و حتی با شدیدترین بحران‌ها یا حذف فیزیکی رهبران، جامعه دچار فروپاشی نشده بلکه حماسه و جهش تمدنی ایجاد می‌کند.
دیدگاه ناقد اول: نگاه آفندی و عبور از الگوهای سکولار
سپس دکتر اخوان (عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه) به عنوان ناقد اول، به ابعاد مثبت و نوآورانه پژوهش پرداخت و ویژگی‌های برجسته آن را شامل موارد زیر دانست:
۱. نقد نظریه‌های اقتدار غربی: ابطال باورهای جامعه‌شناسی لیبرال که پایداری را صرفاً وابسته به مناسبات ظاهری، اداری یا جذابیت‌های مقطعی رهبران می‌دانند.
۲. رویکرد آفندی (تهاجمی/پیروزی‌محور): فراتر رفتن ولایت از یک مفهوم پدافندی و دفاعی صرف، و تبدیل توده‌های پراکنده به امت و جامعه واحده جهانی.
۳. جنبه عملیاتی و کارآمد: عبور مقاله از بحث‌های محض کلامی/سیاسی و ارائه پودمان عملیاتی برای مدیریت بحران‌های تمدنی و رسانه‌ای در سطح داخلی و بین‌المللی.
دیدگاه ناقد دوم: ارزیابی ساختاری و پیشنهادها برای ارتقا به کرسی نظریه‌پردازی
در بخش دیگری از جلسه، دکتر شفیعی دارابی (عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه) ضمن تقدیر از سوابق علمی و رویکرد پژوهشی دکتر احمدی، به تحلیل ساختاری مقاله پرداخت:
نقاط قوت: وی همزمانی موضوع با مفاهیمی نظیر تاب‌آوری ولایی حضرت زهرا (س)، واژه‌سازی‌ها و ابداعات مفهومی رهبری (نظیر تاب‌آوری تمدنی، خودی و غیرخودی) و حضور پررنگ تحلیل خود محقق در متن را از محاسن بارز مقاله شمرد.
پیشنهادهای اصلاحی جهت تکمیل پژوهش:
۱. ساده‌سازی یا تعریف واژگان تخصصی: لزوم درج معادل و توضیح برای تعابیر نامأنوس (مانند کاریزماتیک، نظامات بروکراتیک و...) در پرانتز یا پاورقی جهت بهره‌مندی عامه خوانندگان.
۲. توضیح مفاهیم کلیدی: بازکردن و تبیین دقیق‌تر اصطلاحاتی مانند «ولایت معنوی» و «آگاهی جمعی».
۳. ارتقای پیشینه تحقیق: تقویت و تخصصی‌تر کردن بخش پیشینه پژوهش جهت ارتباط مستقیم‌تر با عنوان اصلی مقاله.
نتیجه‌گیری:
این کرسی ترویجی با جمع‌بندی دبیر جلسه و تأکید بر لزوم ارتقای مقاله مذکور به سطح «کرسی نظریه‌پردازی» و استفاده از دستاوردهای آن در حوزه مدیریت بحران‌های اجتماعی-سیاسی کشور به کار خود پایان داد.
.......................................................
جهت استفاده بهتر علاقمندان از این مباحث و رعایت امانت در نقل مطالب علمی مطرح شده، صوت این کرسی به صورت تفکیک شده در اختیار اساتید گرامی، دانش پژوهان و جامعه علمی مخاطب قرار می گیرد.
ارائه اول سرکارخانم دکتر احمدی بیغش
نقد حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر اخوان
نقد اول حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر شفیعی دارابی
ارائه دوم سرکارخانم دکتر احمدی بیغش
نقد دوم حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر شفیعی دارابی
صوت کامل کرسی علمی ترویجی با ارائه سرکار خانم دکتر خدیجه احمدی بیغش
